Yn ôl gyda fidio arall. Ma’r gaeaf wedi cyrraedd Japan ‘go iawn’ rŵan. Da’ ni yn ei chanol hi rŵan, yn wynebu tridiau o storm eira dros ‘Dogig. Felly mae’n hen bryd i mi orffen golygu’r fidio yma cyn i Hydref nesa dal i fyny ‘da fi!
Diwrnod cyfan o ffilmio, gyda’r ddau ohonom ni’n rhedeg yn ôl ac ymlaen, i fyny ac i lawr y llethrau (mynydd sgïo) serth i nôl y camera!
Enw’r mynydd ydi Ryusan sef Mynydd y Ddraig, wedi ei leoli yn Zao, Yamagata. (Cliciwch i weld map o’r daith)
Dwi’n ceisio cyfleu harddwch yr ardal yn ogystal ag unigedd (‘da ni erioed wedi cyfarfod a neb yn y mynyddoedd) a hefyd hiraeth.

Mwynhewch!

Yn ogystal â thynnu lluniau gyda’r camera fy mwriad oedd i gymryd fideos. Felly gyda hyn mewn golwg penderfynais brynu camera DSLR a oedd yn medru cymryd fideos 1080p am 24fps (frame per second) sy’n sicrhau’r ‘filmic look’ (mae’n llygaid ni i gyd wedi dod i arfer gweld ffilmiau yn y sinema e.e. yn rhedeg am 24 ffrâm yr eiliad, sy’n golygu bod ffilmio fideos yn y ffurf yma’n fuddiol dros ben). Rheswm arall am gymryd ffilm gyda DSLR yw’r ffaith ei bod hi’n bosib dal dyfnder y llyn llawer gwell gyda lensiau ymgyfnewidiol.

Felly dechreuais dynnu fideos o fywyd yn Yamagata. Ar ôl cymryd y fideo mae’n rhaid graddio/cywiro’r lliwiau mewn rhaglen, mae’r gamp yma’n lletchwith ac anodd ond ‘dw i ‘di dod i fwynhau’r broses. Wedyn mae’n rhaid golygu a phwytho holl y clipiau at ei gilydd.

Cafodd y fideo yma ei saethu ar y 29 o Fedi ar Canon 550D (Magic Lantern). Defnyddiais Magic Bullet Looks i gywiro’r lliw a Premiere Pro i olygu’r fideo.

Ma’ gaeaf yn dod. Er ei bod hi ‘di bod yn grasboeth adref dros yr wythnos diwethaf ma’ pethau wedi cychwyn arafu lawr yn barod i’r gaeaf yng ngogledd Japan. Mae gwichio di-baid y cicadas wedi diflannu, daeth chwibanu liw nos y criciedyn a’n gadael yr un mor gyflym ac mae’n bosib gweld hen wragedd yn beicio ar hyd y ffordd gyda rhwyd yn ‘sgota am いなご sef ceiliog rhedyn sy’n byw yn y reis. Ar ôl dal y pryfed sy’n swrth gydag oerni mae’r hen wragedd yn eu stwffio i mewn i boteli plastig cymryd nhw adref a’u coginio! Yum! Credwch neu beidio mae’n nhw’n eithaf blasus ac ar gael mewn unrhyw archfarchnad gwerth chweil!

‘N’ôl i drywydd y blog penodol yma, eisiau sôn am ei’n wyliau bendigedig i Shikoku (四国 Y Pedair Gwlad / Dalaith) sef yr ynys leiaf o bedwar prif ynysoedd Japan. Mae’r ynys wedi ei leoli i dde-ddwyrain Osaka ble gallwch ddal y bys neu drên yr holl ffordd yna mewn o gwmpas 2 awr, er hyn mae’r ynys yn teimlo’n ddiarffordd dros ben. Unwaith ‘dach chi’n gadael y dinasoedd mae’n ddiawledig teithio o amgylch yr ynys heb gar, gan hynny rhentu car a wnaethom.

Aethom ar gylchdaith o amgylch yr ynys yn ymweld â dinasoedd, arfordiroedd hynod o brydferth a mynyddoedd llawn cymoedd serth ac afonydd grisial croyw. Aros mewn ambell ‘minshuku’ (tŷ llety preifat) hen ffasiwn a del ond hefyd rhannu stafell gyda phla o ‘cockroaches’!! Bwyta bwyd enwog yr ynys, er enghraifft sanuki udon a katsuo no tataki.

Ond prif fwriad y daith oedd i wylio prif ŵyl Japan o’r enw ‘awa odori’.

Roedd arfordir  gorllewinol yr ynys yn hyfryd!

Arfordir Tokushima

Codi ben bore

Sushi macrell wedi'i bobi

Ar ôl treulio amser ar y traeth aethom ni i ganol yr ynys a gwario ei’n amser yn darganfod yr ardal ddirgel fynyddig llawn afonydd, pontydd gwinwydd a thai samurai cudd.

Ty Samurai

Pont gwinwydden

Enfys

Dros y daith daethom ar draws ambell i ŵyl, ond yr un a gurodd oedd yr awa odori yn ninas Tokushima. Cymaint o egni, dawnsio ym mhobman, cymaint o hwyl!!

Yr Haid

Awa odori

Dawns y dwylo

Gŵyl llawn cymeriadau, y tro cyntaf i mi weld Bob Dylan ar Yukata!!

Bob バカ

Trad

Yanki-

Lleidr

Y Boss

Diolch!

Well myn uffarn i, ma’ hi ‘di bod sbel ers i mi ‘sgwennu unrhyw beth i’r blog yma. Rhy hir! Pedwar mis ers i’r daeargryn ddigwydd, doedd gen i ddim chwaith ‘sgwennu am y digwyddiad tan heddiw.

Yn amlwg ‘dach chi i gyd wedi clywed am y trychineb erchyll a oedd y daeargryn a drawodd Japan ar y 11eg o Fawrth am 14:45. Mesurodd y daeargryn 9.0 ar y raddfa Richter. Ni chefais i fy effeithio’n rhy ddrwg gan y daeargryn, er bod Yamagata dim ond 5o munud o Sendai. Roeddwn i yn y gwaith pan drawodd y daeargryn, roedd rhaid i mi adael yr adeilad a sefyll tu allan. Teimlad rhyfedd dros ben, estron i ni ym Mhrydain. Roedd rhaid i mi sefyll gyda’m traed ar led i gadw’n fertigol, dim yn annhebyg i sefyll mewn cwch rhwyfo ar y môr! Parhaodd y ddaeargryn am o gwmpas 3 munud, 3 munud hir iawn, gydag ôl-gryniadau mawr yn parhau i’m hysgwyd roedd rhaid gwaghau’r adeilad am oddeutu awr. Yn y cyfamser newidiodd y tywydd yn drawiadol, cododd y gwynt main, casglodd y cymylau llwyd-ddu llawn cysgodion dwfn ac i roi halen i’r graith fe ddechreuodd hi fwrw eira’n drwm! Roedd fel petai fod diwedd y byd ar ei ffordd. Yn ogystal i’r tywydd eithafol, doedd dim trydan na dŵr, doedd dim hyd yn oed trydan i bweru goleuadau traffig ar y ffyrdd, er hyn, drwy ryw wyrth, ni welais un damwain ar hyd y ffordd wrth yrru i’r ddinas i nôl fy nghariad.

Noswaith oer, tywyll ac ansicr a ddilynodd y daeargryn. Dim ffon, dim radio, dim teledu, dim clem be i’w wneud nesaf. Er fod nam ar y rhwydweithiau ffon, roedd y rhyngrwyd ar fy ‘ffon ddeallus’ dal i weithio am rhyw reswm, oherwydd hyn roedd o’n bosib i ni ddefnyddio skype. Sicrhaodd hyn ein bod ni’n medru cysylltu â’n teuluoedd a thawelu eu meddyliau drwy gadarnhau ei’n bod ni’n iawn. Ond ar y llaw arall roedd hyn yn golygu fod y cyfryngau yn gallu cysylltu â ni. Mae ganom ni gysylltiadau gyda’r cyfryngau a oedd yn golygu ein bod ni’n ffynhonnell hawdd i’w ymelwa. Mi wnaethom ni wario rhan helaeth o’r noson yn siarad â gwahanol orsafoedd radio yn ceisio esbonio’r sefyllfa heb godi cyffro. Roedd hyn yn flas o’r wythnos i ddod.

Codi’n fore ar y dydd Sadwrn i weld diwrnod braf, euraidd o wanwyn tu allan, gwrthgyferbyniad llwyr i’r noswaith fagddu. Ar y strydoedd, roedd yna deimlad o undod ond hefyd dadleoliad. Roedd fel petai fod pawb eisiau bod gyda’i gilydd ond yn ogystal, dianc eu tai a oedd wedi bod yn garchar ansicr iddynt neithiwr.

Heb drydan, nwy, dwr, bwyd na diod yn y tŷ, ar ein beiciau yr aethom i geisio ffeindio bwyd. Doedd dim byd ar gael, roedd y mwyafrif o siopau wedi gwerthu allan o fod dim yn barod. Ar ei’n ffordd yn ôl drwy’r dref aethom ni heibio gwesty ‘pizza’ bach gwych ‘da ni’n nabod, yr un pryd daeth y cogydd allan a gweiddi arnom ei fod o ar agor! Gan ei fod o’n defnyddio popty pizza ‘go iawn’ nid oedd angen unrhyw drydan arno, ac oherwydd bod y trydan wedi diffodd roedd rhaid defnyddio holl y cynhwysai yn ei oergell. I dorri stori hir yn fer, pobodd pedair pizza i ni am ddim a’i becynnu er mwyn eu cymryd adref. Dyma un o nifer o storïau gwych i mi fod yn dyst iddynt a hefyd clywed am. Trwy gydol y drafferth roedd pawb yn hapus i helpu unrhyw un, ni welais unrhyw un yn gweiddi nac yn creu stŵr mewn unrhyw sefyllfa.

Dydd Sadwrn, ar ôl ei’n cinio brenhinol, aethom ar ein beics i dŷ ei’n ffrind sy’n byw yn ninas Yamagata. Am ryw reswm, roedd gan ei bentref o drydan erbyn bore dydd Sadwrn felly aethom yna i ymlacio a chael cawod.

Ar ôl ymlacio, bwyta a cymharu straeon wnaethom ni droi’r teledu ymlaen a cael golwg cyntaf o’r drychineb a ddatblygodd ar ôl i’r tsunami hunllefus rwygo drwy trefi arfordirol Fukushima, Miyagi ac Iwate. Y nerth, nerth y don du yn sgrafellu trwy’r strydoedd yn hollti ac wedyn yn sugno pob dim i’w berfeddion. Anodd oedd gwylio’r newyddion, gan fod Yamagata mor agos roeddem ni wedi bod i nifer o’r ardaloedd ar ein gwyliau. Un ardal wna’i byth anghofio yw Miyako yn Iwate, tref arfordirol yw Miyako, wedi ei amgylchynu gyda milltiroedd o draethi hyfryd ac môr grisial glan. Fy atgof olaf o Miyako nawr yw gweld y don du ‘enwog’ yn torri dros forglawdd y ddinas fel arwydd o ddiwedd yr hyn yr ydym yn gwybod.

Dros nos Sadwrn daeth mwy o alwadau gan y cyfryngau a ddaeth yn anoddach i oddef eu hanwybodaeth, erbyn hyn roedd gwir faint y trychineb wedi’n nrhawo fi. Unwaith eto, i dorri stori hir yn fer ar ddydd Sul wnaethom ni dderbynio galwad gan BBC24 yn dweud eu bod nhw tu allan i’r fflat lle roedden ni’n aros.  Wnaeth fi a’n nghariad gwario gweddill yr wythnos yn gyrru ceir i’r ardaloedd wedi’i effeithio gan y tsunami, ceisio ei’n gorrau i gyfiaethu, bod yn weision bach yn gwneud pob dim ac hefyd yn cynnal cyfweliadau byw ar y teledu a’r radio. Mae ‘na siawns dda eich bod chi wedi gweld/clywed fi a’n nghariad ar y BBC neu Radio Cymru dros wythnos gyntaf y daeargryn. Dros yr wythnos teimlais bob emosiwn posib (heblaw hapusrwydd), tristwch a poen i weld y bobl yn rhedeg i lawr ffyrdd yn frith a malurion yn poeni am y tsunami nesaf gyda holl eu heiddo mewn gorchudd gwely dros eu cefnau. Blinder tuag at y cyfryngau yn cymryd mantais o sefyllfa hunllefus ac yn ei drin fel ras i gael y stori gyntaf/naratif gorau. Ofn ac ansicrwydd wrth glywed am y pwerdy niwclear yn Fukushima, gweld y sefyllfa’n gwaethygu pob dydd, newyddion camarweiniol yn dod o bob cyfeiriad, neb yn siŵr beth i’w wneud. Balchder ym mhobl Japan yn sefyll mor gryf mewn sefyllfa mor ofnadwy, degau o filoedd wedi marw, cannoedd o filoedd wedi’i dadleoli, ond roedd y bobl dal i geisio byw bywyd o ddydd i ddydd drwy roi help llaw i’r rhai mwy anffodus. Ond wedyn teimlo fel llwfrgi, neu fradwr, yn gadael fy ffrindiau tu ôl a rhedeg yn ôl adref i Gymru fach. Dwi dal ddim yn siŵr os wnaethom ni’r penderfyniad iawn? Dychwelais yn ôl i Japan bythefnos yn ddiweddarach wedi drysu’n drylwyr, ond yn falch iawn o fod yn ôl.

20 munud o ganol Sendai

Erbyn hyn dwi’n meddwl fod llawer o bobl wedi colli trywydd ar yr hyn sy’n digwydd ac wedi cael ei dal yn yr ‘aisatsu’ (cyfarchion) jargon sydd mor ddibwys a hepgor sy’n datgysylltu’r boblogaeth (sydd heb ei heffeithio) hyd yn oed bellach o’r achos.

がんばろう日本！Daliwch ati Japan.

がんばろう東北！Daliwch ati Gogledd Ddwyrain Japan.

Er bod gwir deimlad tu ôl y ‘cyfarchion’ yma, mae nhw dal i fod yn ymadroddion syth allan o batrymlun fel petai, rhy hawdd i’w dewis a hefyd rhy hawdd i’w hymadrodd.

Mae angen canolbwyntio ar y bobl sydd wedi colli pob dim a rhoi diwedd i ymelwa ar y cyfarchion gwag drwy hysbysebu diegwyddor.

Gobeithio bydd gan y llywodraeth y rhagwelediad i ymddiried yn y bobl a rhoi’r grym iddynt helpu gyda’r datblygiadau i’w cymunedau.

Mae’n teimlo fel pe bai pethau’n dychwelyd yn ôl i ryw ‘normaliaeth’ ond ni fydd unrhyw beth yr un peth yn y wlad yma byth eto. Mae rhai ardaloedd a rhan o boblogaeth gogledd ddwyrain Japan wedi ei’n gadael ni am byth, ac wedi gadael twll mawr yng nghalon y bobl a’i diwylliant.

Henffych gyfeillion! Wedi saib hir, rhy hir, ‘dwi’n ôl gyda chwaith i ‘sgwennu. Dychwelais ‘nol adre’ i Ddyffryn Conwy dros y Gaeaf. Gwelais fy nheulu a’m ffrindiau a mwynhau digonedd o fwyd a diod. Nes i addo’n hyn mai dim ond cwrw ‘go iawn’ faswn i’n yfed tra bod adre’, mae hi’n ddigon hawdd yfed ‘lager’ da yma yn Japan ond yn fwy trafferthus dod o hyd i gwrw da am bris rhesymol. Dwi’n meddwl y pechais gwpl o weithiau ond does ‘na ddim ffiars nes i yfed digon o gwrw tra bod adre’.

Cawsom ni ein croeshoelio gan BA (llenwch yr acronym gyda’r geiriau sy’n gweddu, heb anghofio eu bod nhw’n gasgliad o’r cretiniaid mwyaf di werth ‘dwi wedi cyfarfod) ar y ffordd ‘n ôl adre ac ar y ffordd yn ôl i Japan. Bastards.

‘Naethon nhw roi’r bai ar y tywydd.

Sôn am y tywydd, roedd hi’n hynod o braf i weld y Gogledd wedi’i orchuddio mewn gwrthban o eira, er hyn dwi erioed wedi gweld Prydain mewn cymaint o siambls, wel, o leiaf ers i’r IKEA diwethaf agor. Roedd o fel petai fod Dydd y Farn wedi dod wythnos yn gynnar a dal pawb gyda’u trôns yn y golch.

Panorama o'r Gadair

Yr Afon Gonwy

Tuag at Rwsters

Ar ôl camu oddi ar yr awyren (ar ôl gwario 11 awr yn hedfan ac wedyn 3 awr ychwanegol yn eistedd arno yn edrych ar y derfynfa) a darganfod ei’n bod ni yng nghnewyllyn clusterfuck Prydain, gadawsom y maes awyr a phenderfynu dal y trên yn ôl i Gymru. Gyda lwc daliasom ni’r trên ola’ i Ogledd Cymru a gorfod newid yng Nghaer, llai lwcus oedd y ffaith fod y trên olaf yma’n llawn meddwyn wedi bod yn gloddesta mewn partïon Nadolig. Dwi ‘rioed wedi gweld trên mor lawn, dwi’n credu mai dim ond y ddau ohonom ni oedd yn sobr ar y trên, i’m siom i. Roedd ‘na rywun yn rhechu pob yn ail funud ac roedd rhaid i ni wrando ar ganeuon aneglur ‘gwreiddiol’ ynglŷn â phob gorsaf ar y ffordd e.e. “Trotters’ Towers yn FF-LY-I-NY-T” a chan yn slagio ‘Shitton’. Wrth gyrraedd pen ei’n daith a gwneud ei’n ffordd trwy’r dref ysbrydol heibio degau o geir, bysus a thryciau wedi’i dympio dros bob man meddyliais ‘mi fysai’n gredadwy i berson estron heb glem am ofn gwallgof pobl Prydain tuag at y tywydd i gredu fod y wlad wedi’i ddal yng nghrafangau blin alldafliad ymbelydrol.’

Yn amlwg dim llwch ymbelydrol nag uwchnofa’r haul oedd yn atebol i’r pechod yma ond gorchuddiad tenau o eira a dipyn o rew.

Y cynllun oedd dod o hyd i ddwy restr o gyfartaleddau dyfnder eira ym Mhrydain ac yma yn Yamagata Japan, ond doedd gen i ddim ‘mynedd i chwilio am restr gynhwysfawr am y ddwy ardal. Felly fydd rhaid i chi fy nghredu i pan dwi’n deud bod ‘na gwerth mil o eira’n syrthio fan’ma i gymharu ag adre!

Gweler lluniau:

Zao, ogwmpas 20 munud o'n nhy i!

Coed bwystfilaidd

snow 'fro

Ar ôl i mi gyrraedd ‘n’ôl bwriodd yr eira’n ddi-baid am 3 wythnos, mae ‘na dal metrau o eira ym mhob man!

Felly rŵan ‘dwi am ‘sgwennu cyfres o ddarnau o amgylch y gaeaf.

Daliwch eich dŵr cyfunol.

Dwedodd rhyw ddewin deallus mai dim ond dau dymor sydd yma yn Japan, ‘Sedd y tŷ bach ‘on’ a sedd y tŷ bach ‘off’. Pan ddywedodd hwn roedd o’n cyfeirio at esblygiad blynyddol y tai bach estron sy’n cael eu defnyddio yn y wlad dechnolegol yma. Dwi’n siŵr fod y mwyafrif o honnoch chi wedi clywed am dai bach yn y wlad yma, y tai bach a’r sushi hynny yw. Mae’r tai bach yn gwneud pob dim i chi, mae’r seddi’n codi pam ‘dach chi’n cerdded o’u blaen, maent yn gallu siarad â chi, neu chwarae cerddoriaeth, neu chwarae sŵn ‘fflysh’ moesgarwch……. Hefyd mae ganddynt y naws i lanhau eich pen ôl a’i sychu os dyna yw eich dymuniad! Ond eu swyddogaeth bwysicach yw i gadw’ch pen ôl yn gynnes drwy gydol y gaeaf hir… ‘Eniwe’  ma’ nw ymlaen rŵan!

紅葉　こうよう Koyou, neu ‘dugoch y dail’

Pa rif odd y Nihonshu diwethaf 'na? Zaoooooooooooooo

Fel sgriblais oes yn ôl ym mis Ebrill am y hanami neu ‘gwylio’r coed ceirios yn blodeuo’ mae Koyou yn digwydd yn yr Hydref, a’r gêm yw edrych ar y coed yn marw. Roeddwn i’n amheus, ‘dwi’n clywed pobl Japaneaidd yn sôn am y ‘Koyou’ trwy’r amser, yn fy mhen ro’n i’n meddwl, ‘fydd o’r un peth ag adre, dim gwahaniaeth o gwbl’ fel arfer roeddwn i’n anghywir, hynod o anghywir. Dwi’m yn siŵr pam, efallai bod ‘na mwy o goed yma nac adre, efallai mai’r math o goed sy’n gwneud y gwahaniaeth ond trwy gydol mis Hydref a Thachwedd mae fel petai’r mynyddoedd ar dan. Arlliw o goch, melyn, oren a gwyrdd yn trawsnewid pob dydd i greu’r rhith o dan yn llosgi yn eich dychymyg.

Felly, ar fy nheithiau beicio pob penwythnos dwi ‘di bod yn cymryd lluniau o’r lliwiau trawiadol.

Haul yn tywynnu'n isel yn y nen, yn taflu golau trwy dail euraidd y goeden ar brynhawn bendigedig o Hydref.

Dail gwiniolen Japaneaidd, mae'r coed yma'n ychwanegu sawl lliw i wybren yr Hydref.

もみじ

かもしか　ei'n ffrind fyny'r mynydd. Gafr gwyllt.

もみじこえん　Parc gwiniolen yn y ddinas.

Y diwedd.

I ffwrdd a ni ar yr ail gymal o’n gwibdaith o gwmpas dipyn o Japan. Er bod y tywydd yn grasboeth, rhywsut gyda’m holl alluoedd darbwyllol, daliais anwyd. Yn ffodus ar ôl diwrnod o ymlacio ac osgoi mynd allan gyda’r nos roeddwn yn teimlo’n ddigon hapus i ddechrau’r daith. Ond ar y llaw arall wrth beidio mynd allan gyda’r nos collais y cyfle i weld magïenau (glow-worms) (efallai fod chwilen olau, neu flachwilen yn well? Erioed ‘di clywed am fagïen o’r blaen) Mae ‘na ardaloedd yng nghoedwigoedd Ymamgata ble mae’n bosib gweld y chwilod yn fflachio ar nosweithiau braf o haf.

Felly ar y shinkansen (y trên fwled) yr aethom ni’r holl ffordd i Nagoya, un o’r dinasoedd mwyaf di-ddisgrifiad ‘dwi ‘di ymweld ag yn Japan. Hen ddinas diwydiannol, pob stryd yn edrych yr un peth, bron dim i’w wneud yna heblaw chwarae パチンコ pachinko, sef gem sy’n ddigon i gymell coma. Dipyn fel ‘pinball’ ydy pachinko, gallwch weld ‘arcades’ enfawr yn llawn rhesi o’r peiriannau ‘pachinko’ yn saethu ‘ball-bearings’ at y chwaraewr ar gyflymdra dychrynllyd. ‘Sgen i ddim syniad sut ‘dach chi’n ennill ond rhywsut mae’n bosib. Ffaith ddiddorol am bachinko yw ei fod yn ffordd lechwraidd o amblo. Yn Japan mae gamblo yn anghyfreithlon felly yn yr ‘arcades pachinko’ pam ‘da chi’n ennill gallwch ddewis o nifer  o wobrau rhyfedd. Yr hyn sy’n ddyfeisgar am yr ‘arcades’ yma yw eich bod yn gallu gwerthu eich gwobr yn ôl i’r arcade am arian. Ffordd hir wyntog dros ben o ennill arian.Felly fy unig atgofion o Nagoya oedd gweld yr ‘arcades pachinko’ aros mewn hostel ieuenctid gwag a oedd yn mynychu rhyw adeilad a awyrgylch o Rwsia Sofietaidd a bwyta みそカツ miso katsu, sef cytled o borc gyda saws miso dros ei ben. Yum.

Yn Nagoya wnaethom ni logi car a gyrru i’r gorllewin tuag at Shirakawa-go yn Gifu i ymweld â Safle Treftadaeth y Byd. Mae’n ardal hynod o arbennig sy’n dathlu pensaernïaeth draddodiadol a hynafol Japan ond yn benodol y rhanbarth yma. Ar y ffordd roedd rhaid i ni stopio i orffwyso a mynd i’r tŷ bach, yn y tŷ bach gwelodd Angharad yr arwydd yma’n esbonio sut i ddefnyddio’r toiled yn effeithiol. (dwi’n eithaf sicr mai cyfeirio at bobl o China mae’r arwydd. Dwi erioed wedi dod ar draws unrhyw un sy’n methu defnyddio’r toiled yn Japan, ond dwi’n cofio gweld olion traed dros seddi’r toiledau yn China.)

sut ti'n neud hwn felly? fel yma? na... fel yma? naa... falla ti fod i rhoi dy... cledr wyneb

Mae Shirakawa-go yn ardal hyfryd wedi ei leoli mewn dyffryn yn uchel yn y mynyddoedd, er ei fod mor uchel mae yna deimlad cysgodol bron marwaidd i’r dref. Dim mewn ffordd ddrwg ond mewn ffordd heddychol. Efallai mai holl yr hen bobl a’r dinosor o ddiwylliant sy’n creu’r awyrgylch yma. Er hyn, un o fy hoff ardaloedd yn Japan ydyw, prydferth wedi’i bersonoli.

Dyfnder

Trawiadol ydi’r gair gorau i’w ddisgrifio, mae niferoedd dirif’ o arlliw gwyrdd y coed, glaswellt, blodau a’r reis yn cael ei adlewyrchu gan y nentydd sy’n rhedeg trwy’r pentref yn cludo dŵr o amgylch un tŷ i’r llall i dorri syched y reis ond hefyd i gadw pysgod. Mae’r pysgod hyn yn oed yn atsain i brydferthwch yr ardal, disgleiriai prism croen y brithyll yn llachar o holl liwiau’r enfys. Bron i mi anghofio’r tai, un o brif atyniadau’r ardal, tai enfawr tair neu bedwar llawr wedi eu creu o bren heb ddim un hoelen. To gwellt uffernol o serth sydd gan bob tŷ, mae’n rhaid iddynt fod yn serth i’w harbed ymgwympo yn y Gaeaf o dan bwysau holl yr eira. Maent hefyd yn lleihau lleithder.

Enw’r math yma o dy yn Japan ydi がっしょうずくり Gasshōzukuri, golygai hyn ‘dwylo at ei gilydd’ (fel cyn gweddi yn ‘rysgol) gan fod y tai yn mynychu siâp y dwylo.

Yr hen goes a'r hen dy

Yn Shirakawa-go mae yna amgueddfa werin sy’n debyg iawn i’n Sain Ffagan ni yng Nghymru, un o’r gwahaniaethau yw bod holl y tai wedi cael eu casglu o’r dyffryn cyfagos. Diddorol dros ben oedd cerdded o amgylch tai yn Shirakawa, Ardal Treftadaeth y Byd, a hefyd yr amgueddfa werin, ond yr uchafbwynt oedd gweld y bwyty wedi ei wneud o waith llaw. (poteli gwag o Fairy Liquid, tiwbs rols tŷ bach a selotep)

Pethau

Shirakawa-go

Yn ogystal a Shirakawa-go, aethom ni i Gokayama, sef pentref bach arall prydferth yn yr ardal.

Gokayama

かき氷　rhew, te macha, mochi　a ffa coch

Ac wedyn ymlaen i Takayama, hen ddinas marchnata sy’n enwog am greu sake, felly wrth reswm aethom ni o gwmpas yr hen fragdai sake yn trio ambell i ddiferyn.

Sake

いろり Aelwyd

Yn anffodus i’r diwedd daw pob taith(?blurgh) Ac i’r diwedd a daeth y daith (am folocs) Yn Tokyo ‘naethom ni wario gweddill y daith yn ymlacio a chael hwyl. Diweddglo perffaith i daith wych!

Yn 'Love Chicken'

Diolch Angharad!!

Blwyddyn ar ôl iddi adael roedd hi’n ôl gydag agenda! Angharad fy chwaer hynny yw! Yr agenda oedd ei thraethawd hir. Well i mi sôn fod Angharad yn fyfyrwraig pensaernïaeth yng Nghaerdydd yn dychwelyd i’w 5ed blwyddyn mis nesaf.

Penderfynodd selio ei thraethawd ar fywyd cartref pobl Japaneaidd, yn canolbwyntio ar yr y cydberthyniad rhwng datblygiad pensaernïaeth dros y blynyddoedd a’r newidiadau canlynol ym mherthynas yn bobl a’i thai. Prosiect uchelgeisiol a diddorol yn dibynnu ar gof diwylliannol yr amgylchedd adeiledig yn y gorffennol a’r presennol. Cymerodd ei hymchwil ar daith o amgylch Japan mewn ymdrech i gasglu brasluniau, lluniau, clipiau fidio, clipiau sain, cyfweliadau, atgofion yr hen adeiladau ei hun a hefyd atgofion wedi’i adfer mewn tai newydd.

Bydd y gwaith yn rhoi mewnwelediad i’r effaith a gafodd y ‘bubble economy’ ar y perthynas rhwng y bobl a’i tai. Cyfnod hynod o ffrwydrol oedd cyfnod y ‘Swigen Economaidd’ a ddechreuodd yn 1980au. Yn y blynyddoedd cynnar gwelodd Japan newid trawiadol yn ei phensaernïaeth gyda ffrwydrad dros ben llestri yn y gor-gynhyrchiad o adeiladau gor-arbrofol, hyll a rhyfedd tu hwnt.

Mae atbor y ‘Swigen’ dal i’w weld ar hyd a lled Japan, o Kaminoyama (fy nhref i) i’r cyrchfannau twristiaeth ddi-rif ar lan y môr neu’r mynyddoedd sgïo ble mae’r awyrgylch mor ysbrydol a llethol, gan fod y ‘super hotels’ wedi rhoi ffidil yn y to blynyddoedd yn ôl. Mae’n codi gwrych arna i, y teimlad o adawiad llethol, gweld coed yn tyfu’n y groesawfa, gwydrau dal ar y bwrdd. Dwi’n colli’n drywydd rŵan!!

Dyma Kaminoyama Sky Tower, credwch neu beidio un or tyrau uchaf yn Tohoku! Cafodd ei adeilau yn yr 80au. Isgynnyrch yr 'economi swigen' ydyw, wedi ei gynllunio i fod yn swyddfeydd. Yn anffodus ffrwydrodd y swigen, doedd dim godfyn am swyddfeydd felly rwan mae'r twr enfawr yma wedi'i hanner lenwi gyda fflatiau. 'Drychwch ar ei leoliad??...

Felly ar daith yr aethom ni, i drio ymchwil brwydr yng nghydwybod y bobl Japaneaidd rhwng eilun am y gorffennol ar sylfaen ffôl ac adlach yn erbyn y gor-ddatblygiad hyll a afaelodd Japan trwy gydol y 1980au.

Ar ôl cyfarfod Angharad ym maes awyr Narita, yn ôl i ganol y ddinas yr aethom ni i ymlacio yn ei’n llety, wedyn mynd am bryd o fwyd o dan y rheilffordd rhywle.

Bwyta yakitori o dan y rheilffordd yn Tokyo

Dwi’n meddwl ei fod yn eithaf saff nodi fy mod i un o’r trefnwyr gwaethaf yn y byd, does gen i byth unrhyw amserlen neu blan, mae meddwl am orfod trefnu unrhyw beth yn rhoi pen tost i mi. Felly roeddwn i mewn trafferth pan ddaeth Angharad, ond yn lwcus i mi, ‘di Angharad ddim yn poeni gormod am strwythur milwrol i’w thaith felly roedd y ddau ohonom ni’n gallu ymlacio.

Yn Tokyo ei’n flaenoriaeth oedd gweld cymaint o bensaernïaeth ddomestig a oedd yn bosib. Daeth Angharad a manylion ambell i dy gan bensaerniwyr enwog, yn ffodus roedd y rhan fwyaf ohonynt wedi cael ei adeiladu yn yr un ardal, sef Meguro.

Ardal gyfoethog o Tokyo yw Meguro, llawn siopau ‘interior design’ a chaffis swanc.

Yn anffodus roedd yr ardal breswyl fel drysfa, gyda tai wedi’i adeiladu mor agos i’w gilydd. Wnaethom ni wario tua 3 i 4 awr yn cerdded o gwmpas Meguro gyda’r haul crasboeth yn taflu tymheredd o gwmpas 35℃+ drosom ni, daeth adegau pan roeddwn i’n meddwl fy mod i’n mynd i doddi. Jôc sâl iawn gan yr haul. Yn ffodus daethom ni ar draws digon o dai diddorol a llwyddo peidio marw o drawiad gwres.

Comiwn yn Kamata

Gofod-long. Cynllun rhyfedd iawn, rhaid fod holl y metal yna'n hynod o boeth.

Un o hoff nodweddion cynllunio'r tai yn yr ardal. Gwneud lle i'r car.

Yn ogystal a chwilio am dai, aethom ni i weld arddangosfa gelf o’r enw ‘Where is Architecture’ yn y MOMA. Arddangosfa ddiddorol iawn, dyfeisgar dros ben ac yn llawn syniadau diddorol.

Ystafell llawn pelydrau coch! Hwyl a sbri!

Angharad ar y lleuad

Ar ol gwario rhai dyddiau yn Tokyo, yn ôl i Yamagata (ble dwi’n byw) yr aethom ni. I gael hwyl…

Laura a Angharad yn mwynhau'r haul

Ond hefyd rhoi cyfle i Angharad ymweld a tai samurai (bukeyashiki 武家屋敷) enwog yn Kaminoyama. Tai traddodiadol teuluoedd samurai ydynt, wedi ei adeiladu o bren gyda tho gwellt.

Tai samurai yn Kaminoyama

Gallwch weld yr aelwyd gymunedol ac ym mhen draw'r ystafell y llawr pridd.

Ar ol gwario wythnos yn Kaminoyama, daliasom y shinkansen (trên fwled) yr holl ffordd i Nagoya. Y cynllun oedd aros yn Nagoya am un noson llogi car yna a gyrru i Gifu i’r gogledd orllewin. Roedd y cynllun yn llwyddiant mawr! Cymerodd y daith gwmpas 2 awr a hanner o Nagoya yr holl ffordd i Shirakawa go yn Gifu.

Mwy i ddod yn rhan 2………..

Wel, ‘dwi ‘di bod yn hynod o esgeulus yn ddiweddar. Ma’ hi ‘di bod misoedd ers fy mhost diwethaf! Erbyn hyn mae’r Haf wedi cyrraedd yng ngo iawn. Mae hi’n ffiaidd o boeth, gyda’r tymheredd yn codi i 38°C, y diffyg awel a’r lleithder yn gwneud pethau fel cerdded, meddwl, gweithio, cysgu, pob dim yn amhosib. Ond ni ddylwn i rwgnach, mae llawer gwell gen i’r tywydd crasboeth yma na Haf gwlyb, oer ‘half arsed’ ‘da ni’n cael adref. Mae’r gaeaf mor oer yma mae’n bwysig cynhesu ei’n berfeddion yn barod i’r ymosodiad o eira mewn pedwar mis. ‘Dwi dal ddim yn deall sut mae tymhorau Japan yn gallu bod mor eithafol. Pan gyrhaeddais Japan, ar ôl ychydig ro’n i wedi cael llond bol o bobl yn dweud wrthyf “mae gan Japan 4 tymor eglur” o’n ni’n meddwl, wel dwi’n siŵr bod gan ran fwyaf o wledydd yn y gylchfa dymherus gyda thymhorau wedi’i diffinio’n amlwg. Ond dim fel yn Japan, gallwch deimlo’r tymhorau yn newid heb sôn am eu gweld nhw’n newid. Un dydd mae’n ddiwrnod braf o Hydref gyda’r Haul isel yn taflu cysgodion hir yn cynnau tan gyffyrddus yn eich calon, wedyn y diwrnod nesaf mae gan bawb anwyd ac mae’r eira’n syrthio’n ddi baid sy’n hunllef i’r bobol sy’n casáu eira, ond ‘dwi’n benfeddw pan yn ei wylio’n syrthio.

Felly, fel dwedais yn gynharach, ‘dwi di bod yn blydi brysur. ‘Dwi ‘di cael lot o waith, gweithgareddau, miri, hwyl a sbri, sawl penblwydd, pethau, gwaith, cwpan y byd (braf fod Japan wedi gwneud yn well na Lloegr), pigo ceirios, bbqio,  hwyl… ond yn bennaf, ‘dwi’m yn rhy dda yn cyflawni pethau na bwrw’mlaen gyda phrosiectau, ‘dwi’n addo trio! Ond yn ddiweddar mae fy chwaer wedi bod draw i’m hymweld i. Cawsom gymaint o hwyl. Mwy am y pwnc yma nes ymlaen…

Well i mi ddechrau yn y dechrau. Ers y blog diwethaf mae’n debyg mai’r newid mwyaf sylweddol i’m bywyd ydi holl y beicio mynydd ‘dwi ‘di bod yn ei wneud. Mi oedd gen i feic mynydd ‘Giant’ a brynais oddi wrth ffrind, yn anffodus doedd y beic ddim yn rhy dda (roedd o’n flydi gwarthus) a pan nes i neidio a glanio’n gam plygodd yr olwyn mewn ffordd a oedd yn mynychu creisionen!

Omi yn dal y beic newydd ar y ffordd i Fynydd Ryu

Mae’r digwyddiad nesa’n dystiolaeth i garedigrwydd y bobol Japaneaidd, yn enwedig fy ffrindiau i. Ffoniodd fy ffrind rhai o’i ffrindiau a gofyn a oedd ganddyn nhw unrhyw ddarnau siapir, erbyn y diwrnod nesaf roedd gen i ddigon o ddarnau i adeiladu beic mynydd penigamp, heb orfod gwario bron dim arian.

Unwaith roeddwn i a’m ffrind wedi gorffen adeiladu’r beic, doedd na ddim byd i’n harbed ni mynd i fyny’r mynyddoedd pob penwythnos.

Felly pob dydd Sadwrn ‘da ni’n cyfarfod yng nghaffi ei’n ffrind ni, cael coffi ling di long a phenderfynu pa fynydd i reidio.

Fel arfer i’r mynyddoedd yr ochr arall i brif afon Yamagata yr awn, mae yna gasgliad braf o fynyddoedd bach coediog gydag ambell i lwybr cerdded tawel ble ‘da ni’n gallu eu heglu hi fel cath i gythraul ‘lawr y mynydd heb boeni gormod am daro unrhyw un.

Edrych o ben mynydd

Mae ‘na fynydd arall o’r enw Tamamushinuma, mae’r mynydd yma tua phum milltir o’r ddinas ac wedyn mae’n rhaid dringo 2 filltir i fyny mynydd chwerthinllyd o serth, bron a farwais! Ond roedd y wefr o ddod lawr y mynydd trwy’r coed a’r bambŵ yn werth y ‘slog’.

Beicio trwy'r bambŵ yn brofiad gwahanol

Mynydd arall sydd wedi ei leoli reit ar gyrion y ddinas yw Mynydd Chitose
, mae chitose (千歳) yn golygu mileniwm, felly mae’n fynydd sydd wedi bod yna am byth. Mynydd hynod o ddiddorol ydyw yn codi o nunlle fel torth siwgr, mae’n fynydd serth a chreigiog sy’n ei wneud yn her i’w feicio. Mi nes i syrthio a glanio mewn clawdd wrth garlamu’n rhy gyflym trwy un cornel, ond dim briwiau.

Yr effaith o lithro trwy llaid

A’r mynydd arall gwerth nodi ydi Mynydd Ryu. Mae’r mynydd yma’n rhan o gasgliad o fynyddoedd mewn ardal o’r enw Zao sydd uwchben Yamagata. Ardal sgïo eithaf mawr yw Zao, mae’n enwog trwy gydol Japan am ei bowdr gwych. Felly fel y gallwch chi ddychmygu, mynyddoedd serth iawn ydynt, cawsom uffern o hwyl yn beicio yna. Roedd hi’n ddiwrnod anodd, yn gorfod dringo sawl mynydd cyn cyrraedd brig mynydd Ryu. Dwi erioed wedi gweld, clywed a theimlo cymaint o bryfaid yn fy mywyd, roedd yr awyr yn drwm o dan bwysau’r pryfaid. Rhai ohonynt yn fawr a miloedd o rai bach wedi ei gludo i’m croen ac yn hedfan o gwmpas fy mhen.

Mynydd Ryu 一三六二 (1,362m)

Un peth anffodus am feicio yn Japan, yn enwedig yn y mynyddoedd, yw’r nifer mental o bryfetach sy’n trio ei ora i’ch ymdreiddio neu godi braw arnoch mewn unrhyw ffordd posib. Y gwaethaf o’r fyddin iasol yma yw’r suzumebachi オオスズメバチ sy’n cyfieithu i gacynen deryn y to, achos weithiau mae nhw’n tyfu i’r un maint. Mae’r cymeriad amheus yma yn erchyll o fawr ac yn lladd o gwmpas 70 person pob blwyddyn!

Ond er bod y pryfetach yn gallu codi ofn mae nhw’n hynod o ddiddorol, ac i ddweud y gwir ddim ond y cacwn sy’n codi ofn arna i! Yn ogystal a’r cacwn mae’n bosib gweld bywyd gwyllt fel geifr neu antelopiaid gwyllt o’r enw kamoshika (カモシカ) yn y mynyddoedd, fel y gwelais yn beicio mynydd Ryu.

Yn ogystal â holl y beicio, aethom ni i bigo ceirios. Roedd y brofiad yn debyg i bigo mefus neu rhywbeth yng Nghymru, heblaw fa’ma y syniad yw i fwyta cymaint a fedrach chi ar y ffarm a dim cymryd unrhyw adre’?? Mental?? Ond llawn hwyl yn dringo i fyny ac i lawr yr ystolion yn blasu holl geirios uwchraddol Yamagata. (Mae ceirios Yamagata’n enwog, gall flwch costio hyd at ￡50 neu mwy. Boncers.)

Mae'n rhaid dringo i ddod o hyd i'r ceirios mwyaf blasus

A hefyd mwynhau bywyd gyda ffrindiau drwy ddathlu eu penblwyddi!

Pen Rilakuma, combo o 'relax' ac 'arth' yn Japaneaidd!

Mwy i ddod…

Felly, wythnos diwethaf oedd penblwydd Laura, felly aethom ni, fi, Laura, Mam Laura, Kaolu, Omi a Justin i ddringo mynydd enwog yn yr ardal o’r enw Yamadera. Ond cyn dringo’r 1000-2000? o risiau (dim yn uchel o gwbl) roedd yn oll bwysig galw i’n hoff fwyty soba.

Ah soba, nwdl llinyn bogail fy mywyd! Llawn daioni ond hefyd yn blasu fel hapusrwydd diwrnod braf o haf yn eistedd mewn man cysgodlyd, hynny yw, pan wedi’i fwyta’n oer. Enw’r bwyty yma ydi やまぶき Yamabuki, math o rosyn melyn? Mae’r Soba a’r tenpura yn wych yma, dwi ‘rioed wedi blasu unrhyw le sy’n dod yn agos. Mae’r soba (nwdl gwenith yr hydd / buckwheat noodles) yn cael eu creu yn y bwyty, ac mae’n bosib eu gweld nhw’n cael eu creu yn y gegin.

Bwyty soba

Mae’r soba fel arfer yn cael ei gyflwyno ar fat bambŵ yn oer, gyda mathau gwahanol o bicls, jwg o saws soy, cennin a wasabi. Y tric i fwyta soba yw anadlu’r soba i’ch bol fel sugnydd llwch, dyna’r ffordd fwyaf effeithiol . Unwaith ‘dach chi ‘di meistroli’r gamp yma mae’n hawdd mwynhau soba! Mae’n ffrind Kaolu yn gamp feistres y sugnyddwyr soba, gallwch ei gweld hi mewn un o’r lluniau gyda sgwâr anferthol o fwyd. O ia, y cam cyntaf cyn sugno’r soba yw i drochi eich soba yn y saws soy, gallwch gymysgu’r cennin a wasabi yn y soy hefyd, mae aficionados fel Kaolu yn bwyta’r soba gyda’r saws soy yn unig.

Soba!

Bwyteais tenpura hefyd, sef llysiau a physgod wedi’i ffrio mewn batter ysgafn iawn. Y tro yma llysiau ffres o’r mynydd wedi’i batro, adeg yma’r flwyddyn mae’n bosib gweld hen bobl yn tyrchu trwy’r gwair a’r coed fyny’r mynydd yn chwilio am y 山菜 sansai sef planhigion bwytadwy’r mynydd.

Tenpura ysgafn

'dach chi'n gally gweld y gwahaniaeth rhwng maint pryd Laura a Kaolu!

Ar ôl bodloni’n boliau, i fyny’r mynydd yr aethom. Mynydd sanctaidd yw Yamadera, mae yna lwybr yn rhedeg i fyny’r mynydd trwy goed cedrwydd anferth. O dan y coed gallwch weld cerfluniau o’r Buda yn cuddio yn y llwyni, mae rhai ohonynt wedi cael eu gwisgo am ryw reswm? Ar ben y mynydd mae yna ambell i fynachdy ac adeilad diddorol wedi’i lleoli i gymryd mantais o’r olygfa.

'dwi'm yn rhy siwr pam bod nhw'n gwisgo dillad? 'Falla bod nhw'n swil?

Cafodd やまでら Yamadera ei enwogi gan fardd o’r enw 松尾芭蕉 Matsuo Basho mae’n debyg yr unig fardd yn Japan! Dyma be’ ‘dwi ‘di dod i gredu beth bynnag. Dwi’n eithaf sicr pam ar ei daith o gwmpas Japan roedd o’n lladd pob bardd a ddaeth ar ei draws, dwyn eu cerddi a’i mabwysiadu fel ei gerddi ei hun. Ar ôl lladd y bardd a dwyn eu cerddi fel arfer roedd yn gadael ei lofnod ar yr ardal mewn gwedd  cerflun o’i hyn yn synfyfyrio wedi’i ‘neud o haearn yn China.

O gwmpas y flwyddyn 1650 oedd Basho yn ysbeilio ei hun o gwmpas Japan yn casglu cannoedd o Haikus ar ei daith i fod y bardd ninja mwyaf pwerus yn y byd. Yn anffodus i Basho doedd yna ddim bardd mewn lle o’r enw Matsushima felly roedd rhaid iddo ‘sgwennu un dros ei hun:

Matsushima, ah!

A-ah Matsushima, ah!

Matsushima, ah!

Y Bardd Ninja Athrylith.

Gallaf glywed olwynion eich ymennydd yn troi “ond dwi dal ddim yn gallu meddwl am unrhyw feirdd arall yn Japan heblaw Matsuo Basho, hyd yn oed heddiw” wel, mae yna dri gair a all ateb eich penbleth “teithio trwy amser”…..

‘Naeth Ken Dodd Ben Beirdd “sgriblo’r” tlws yma ar ddarn o bapur tŷ bach tra’n edrych allan o ffenest ei stafell yn y St George’s:

Klandudno!

Y-ch, Klandudno!

Klandudno!

Gan Tory Scouse? Oxymoron? Sgen i ddim syniad os ydi o ar ol yr etholiad diwethaf?

Boi bach mewn twll

Beth bynnag, ar ôl dringo i fyny ac i lawr y mynydd aethom ni am bryd o fwyd mewn hen ysgubor reis, roedd y bwyd yn hyfryd a’r cwmni’n grêt!

Wedyn, wastad wedyn.

Siôn